Rêber APO dibêje ku siyaseta demokratîk şêweya herî berbiçav a siyaseta civakî ye û heke siyaset mijarên demokratîk biafirîne, wê demê siyaseta demokratîk civakê polîtîk dike û azad dike.
‘’Ji ber vê yekê, siyaseta demokratîk dikare wekî hunera rastîn ya azadiyê were pênasekirin. Bêyî siyaseta demokratîk, ne siyasîkirin û ne jî azadiya siyasî ya civakê bi giştî, bi taybetî ne jî ya ti gel an civakan ne mimkun e. Siyaseta demokratîk dibistana rastîn e ku azadî tê de tê fêrkirin û jiyankirin. Pêvajoya siyasî çiqas mijarên demokratîk biafirîne, ewqas siyaseta demokratîk civakê siyasî dike, û ji ber vê yekê jî wê azad dike. Ger em siyasîkirinê wekî şêweya sereke ya azadiyê qebûl bikin, divê em fêm bikin ku em dikarin civakê bi siyasîkirina wê azad bikin û bi heman awayî, her ku em civakê azad bikin, em wê ewqas siyasî dikin. Bê guman, gelek warên civakî, nemaze çavkaniyên îdeolojîk, hene ku azadî û siyasetê xwedî dikin. Lê, di bingeh de du çavkaniyên bingehîn ên ku hevdu çêdikin û xwedî dikin, siyaseta civakî û azadî ne.
‘Divê herî kêm aliyek di aştiyê de di rewşek siyasî ya demokratîk de be’
Ew kesên ku dixwazin aştî pêk pêkbînin, divê fêm bikin ku serkeftin tenê ger siyaset rola xwe li ser bingehek exlaqî bilîze dikare were bidestxistin. Divê herî kêm aliyek yê aştiyê di rewşek siyasî ya demokratîk de be. Wekî din, tiştê ku tê kirin ji bilî "lîstikek aştiyê" li ser navê yekdestan tiştek din nîne. Siyaseta demokratîk di vê rewşê de roleke girîng dilîze. Pêvajoyek aştiyê ya watedar tenê bi diyaloga bi hêzên siyasî yên demokratîk re li dijî hêzên serdest an dewletê dikare were bidestxistin. Ger aştiyek wisa ne mimkun be, wê hingê her çend aliyên şer (yekdestan) çekên xwe ji bo demek diyarkirî bi hev re bêdeng bikin jî, rewşa şer dê berdewam bike. Şer zehmetiyên aborî yên ji ber westandin û hewcedariyên lojîstîkî derdixe holê dihewîne. Ger ev zehmetî werin derbaskirin, şer dê berdewam bike heya ku aliyek serdestiya tevahî bi dest bixe. Ji van forman re pêvajoyên aştiyê nayên gotin; ji bo şerên tundtir dikarin wekî agirbest werin binavkirin. Ji bo ku agirbest aştîxwaz be, girîngiya bingehîn ew e ku ew bibe sedema aştiyê û bi sê şertên ku li jor hatine behs kirin ve girêdayî be.
‘Bi gelemperî, avahiya siyasî ya civaka siyasî dikare wekî siyaseta demokratîk were binavkirin’
Erka bingehîn a siyaseta demokratîk dikare ew be ku civaka exlaqî û siyasî li ser bingehek azad vegere fonksiyona xwe. Civakên ku dikarin bi vî rengî bixebitin, civakên demokratîk ên vekirî û zelal in. Civatek demokratîk çiqas pêşketî be, civaka wê ya exlaqî û siyasî ew qas fonksiyoneltir dibe.
Hebûna jîngeheke demokratîk û avahiya siyasî ya civaka siyasî bi gelemperî dikare wekî siyaseta demokratîk were binavkirin. Siyaseta demokratîk ne tenê şêwazek e; ew di heman demê de tevahiya saziyan temsîl dike. Bêyî sazî û çalakiyên cûrbecûr ên wekî partî, kom, civîn, medya, mîtîng û hwd., pratîka siyaseta demokratîk nikare pêş bikeve. Rola sereke ya saziyan nîqaş û biryardan e. Jiyan bêyî nîqaş û biryardanê di hemî karûbarên civakî yên hevpar de nikare bixebite. Encam an kaos e an jî dîktatorî ye. Ev her gav çarenûsa civakek ne-demokratîk e.
Di hawîrdor û saziyên bi navê demokrasiya burjuwa de, ku ji fonksiyona xwe ya rastîn dûr in, armanca sereke ya siyasetê bidestxistina desthilatdariyê ye. Desthilat, di encamê de, ew e ku para yekdestdariyê misoger bike. Eşkere ye ku siyaseta demokratîk nikare armancên wisa hebin. Her çend mirov beşdarî saziyên desthilatdariyê bibe jî (mînak, hikûmet), karê bingehîn eynî dimîne. Ev kar ne desteserkirina para yekdestdariyê ye, lê belê biryarên baş ji bo berjewendiyên hevpar ên girîng ên civakê û şopandina pratîkên wan e. Gotina "Wekî qaîdeyek, mirov nikare beşdarî demokrasiyên burjuwa bibe" ne watedar e; divê mirov bizanibe çawa bi şert beşdar dibe. Nebûna prensîbê her gav sûdê dide siyaseta derewîn a çîna serdest.
‘Siyaseta demokratîk şêweyê avakirina Konfederalîzma Demokratîk e’
Nayê paşguhkirin ku siyaseta demokratîk kadroyek jêhatî, medya, rêxistinên partî, rêxistinên civaka sivîl, hewldanên perwerdehiya giştî yên domdar û propagandayê hewce dike. Taybetmendiyên bingehîn ên siyaseta demokratîk ji bo bidestxistina encam û serkeftinê nêzîkatiyek ji bo hemî cûdahiyan, hembêzkirina wekhevî û lihevhatinê li ser bingeha cihêrengiyê, naverokek dewlemend û her wiha şêwazek nîqaşê ya ne-êrîşkar, wêrekiya siyasî, pêşîniya exlaqê, serweriya mijaran, hişmendiya dîrokî û hemdem, û nêzîkatiyek zanistî ya tevde vedihewîne.
Me gelek caran gotiye ku siyaseta demokratîk rêya herî baş e ji bo ku civaka exlaqî û siyasî xwe îfade bike. Siyaseta demokratîk avakirina konfederalîzma demokratîk e, ku karakterê xwe yê demokratîk ji vê şêwazê digire. Her ku dij-modernîzm hewl dide ku bi rêya desthilatdariya navendî ya zêde û amûrên dewletê yên ku di porên herî hundurîn ên civakê de belav dibin, xwe bidomîne, ew di rastiyê de qada siyasî hildiweşîne. Berevajî vê, siyaseta demokratîk ji her beşê civakê û her nasnameyê re derfetê dide ku xwe îfade bike û bibe hêza siyasî, di heman demê de civaka siyasî jî bi hev re diafirîne.
Her yekîneyeke siyasî ya ku li ser bingeha demokrasiya rasterast a beşdarbûnê pêş dikeve, demokratîk e. Mirov dikare wekî siyaseta demokratîk bi nav bike, fonksiyona siyasî ya ku ji yekîneya herî herêmî ya ku demokrasiya rasterast lê tê bicîhanîn û jiyîn heta pêkhatina herî gerdûnî pêş ketiye. Sîstemeke demokratîk a rastîn formulekirina van hemû pêvajoyan e.
‘Siyaseta demokratîk, ligel xweparastinê, bingeha siyaseta hemdem e’
Xweparastin, wekî saziyeke siyaseta demokratîk, dikeve çarçoveya pergala konfederal. Bi pênaseyê, xweparastin îfadeyeke komkirî ya siyaseta demokratîk e. Civakên ku ji xweparastinê bêpar mane, bi xetereya windakirina nasname, karakterê siyasî û demokratîkbûna xwe re rû bi rû ne. Ji ber vê yekê, xweparastin ne tenê meseleyeke parastina leşkerî ye ji bo civakan. Ew bi hewcedariya parastina nasnameya wan, misogerkirina siyasîbûna wan û bidestxistina demokratîkbûna xwe ve girêdayî ye. Tenê heke civakek bikaribe xwe biparêze, dikare were gotin ku wê nasnameya xwe parastiye, siyasîbûna xwe bi dest xistiye û di siyaseta demokratîk de cih girtiye.
‘Ne şerê rizgariya neteweyî û ne jî şerekî civakî’
Siyaseta demokratîk, ligel xweparastinê, bingeha siyaseta hemdem e. Dema ku siyaseta demokratîk civaka exlaqî û siyasî pêş dixe, xweparastin wê li dijî êrîşên deshilatdarê yên li ser hebûn, azadî û avahiya wê ya wekhevîxwaz û demokratîk diparêze. Em ne behsa cureyekî nû yê şerê rizgariya neteweyî, ne jî şerekî civakî dikin. Em behsa parastina nasname, azadî, wekheviya li ser bingeha cihêrengiyê û demokratîkbûnê dikin. Ger êrîş tunebe, hewcedariya parastinê jî tune ye.’’
Ji paraznameya Rêber APO ya Sosyolojiya Azadiyê hatiye berhevkirin.