LÊKOLÎN
Ew rastî ku Kurd, berevajî civakên din, pir caran di avakirina dewletan de têk diçin û tercîh dikin ku ji bajarên ku welatê dewletan pêk tînin dûr bimînin, ne ji ber bêkêrî an nebûna aqilê wan e. Kurd di bingeh de bi nirxên bingehîn ên dewletê re di nakokiyên avahîsaziyê de ne.
Her ku dewlet nirxên civakê bi rêbazên nebaş, hovane û qirker desteser dike, di demek dirêj de hem nirxên civakê û hem jî yên takekesan xera dike. Her çend di serdema berî dewletê de her kesî xwe wekî berpirsiyarê parastina etnîsîteya xwe didît jî, bi demê re, xweparastin her ku diçe wekî berpirsiyariya dewletê dihat dîtin.
Divê em nirxên civakî û civakîbûnê biparêzin, qet ji bîr nekin ku ev ji bo me Kurdan têkoşîna hebûnê ye. Parastina civakîbûnê tê wateya parastina mirovahiyê, çand, ziman, nasnameya zayendî, bawerî û hebûna wê. Çiqas civakîbûn, ewqas hebûn...
Ne zehmet e ku mirov bibîne ku xweparastin ne tenê meseleyek xwezaya yekem û duyemîn e, felsefeyek bingehîn di avakirina gerdûnê de ye. Xweparastin di bingeha pêşveçûna gerdûnê, cîhana me, jiyanê û mirovahiyê de ye.
Yek ji pirsgirêkên herî berbiçav û girîng ku hêzên têkoşîna civakî pê re rû bi rû dimînin, pirsgirêka "form/rêxistin" e. An jî, ew bi mehrûmkirina xwe ji formên rêxistinî yên berbiçav rewşa bêformbûnê ye. Bi awayekî rasttir, ew tevlihevî û nezelaliya li ser vê mijarê ye. Têgihîştina klasîk a rêxistinê bêtir hiyerarşîk e. Ew li ser rêxistina tîkane hatiye avakirin.
Lîberalîzm peyveke bi eslê xwe Latînî ye, ku tê wateya azadîxwaziyê. Ew ji koka "Liber" tê, ku tê wateya azadiyê. Ev peyv di Fransî de wekî "Liberte" tê bikar anîn. Têgeha lîberalîzmê ji sedsala 16an vir ve ji bo îfadekirina îdeolojiya navendî ya modernîteya kapîtalîst tê bikar anîn. Ew yek ji têgehên dirûşmeya şoreşa Fransî "Liberte, Egalite, Fraternite" ye, ku tê wateya "Azadî, Wekhevî, Biratî".
Bi êrîşa dawî ya Îsraîlê ya li ser Îranê re, li gorî gotarên derdorên Think Tank ên DYA û Îsraîlê û li gorî rastiya Rojhilata Navîn ji nû ve nirxandinek pêwîst e. Divê neyê jibîrkirin ku li ser siyaseta hegemonîk a Rojhilata Navîn dîzaynek ji bo sedsala bê, li ser asta navneteweyî lihevkirinek heye.
Rêber Apo, mîna arkeologekî hişmendiyê, nexşeya genên sosyolojîk ya civakê eşkere kiriye. Ev ne tenê xwendinek dîrokê ye, lê belê keşfek mezin e ku derî ji bo mirovahiyê vedike ku ber bi asoyek nû ya jiyana azad ve bizivire. Wateya vê keşfê diyar dibe dema ku her ferdek di qada jiyana xwe de, li malê, li dibistanê, li kar, li saziyan, li akademiyan, li kargehan û di têkiliyên civakî de bi vê ramanê re rû bi rû dibe, nîqaş dike, fêm dike û rêça xwe diyar dike.
Li pişt her tevgerê îdeolojiyek heye. Ji ber ku her îdeolojî tevgerên xwe diafirîne. Armanca sereke ya afirandina îdeolojiyekê sêwirandina civakê ye. Tu îdeolojî tenê bi ramanekê ve nayê girêdan. Dema ku em dibêjin "sîstemakirina ramanan", gelek raman têne tekez kirin. Sêwirandina ramanan encama hewldanek ji bo şekildana civakê ye. Ev nayê wê wateyê ku her îdeolojî civakî ye. Îdeolojiyên sosyalîst li ser civakbûnê ne li ser "endezyariya civakî" ne.
Pênaseya "civak" û "derveyi-civak" ji bo destnîşankirina xalên destpêkê yên tevgerên civakî pir girîng in. Ev dibe sedema ku tevgera civakî xwe pênase bike û xwe bi cih bike. Bi gotineke din, ew xeta têkoşînê, siyaset, rêbaz û rêxistinê bi afirandina pîvanên redkirin û qebûlkirinê diyar dike. Asta ku ew di nav pergalê de ye an li dijî pergalê ye û mîsyonên ku ji hêla tevgera ku dê têkoşînê bike ve ji wê re hatine destnîşankirin, bi rêya van pîvanan têne destnîşankirin.