Wekî beşek ji Plana Çok danînê, wekî beşek ji konsepta qirkirinê ya ku ji hêla dewleta Tirk ve hatî destpêkirin, tevahiya hebûna Têkoşîna Azadiya Kurdistanê, tevî her tiştê ku hebûna wê hêsan dikir, li Kurdistanê hate hedefgirtin.
Li ser bingeha ku xweza, erdnîgarî, aborî û çavkaniyên din bingehek ji bo Têkoşîna Azadiya Kurdistanê peyda dikirin, mirov, ciwan û jin rastî êrîşeke berfireh hatin. Xweza, ku li Botan, Dêrsim, Amed û herêmên din bi awayekî sîstematîk hate wêrankirin, ji van êrîşan herî zêde bandor bû.
Avakirina bendavan, wêrankirina daristanan, jehrîkirina avên kaniyan, wêrankirina çiya, deşt, gelî û zozanan… Ji bo ku herêmên Kurdistanê ji ber sedemên qaşo ewlehiyê, ji bo jiyan lê nemîne hewildan hate dayin. Her çend dereng mabû jî, çalakiya li Bestayê pir hêja û balkêş bû. Rastiya ku çalakiyek ewqas mezin û rêxistinkirî demek dirêj e li Botanê nehatiye dîtin, girîngiya wê zêdetir dike.
Taybetmendiya herî girîng ya çalakiyan di bandora wê de diyar e, ji ber ku ew hewldanek rêxistinkirî û zehmet e. Encama vê çalakiyê, ku bi hewildanek dijwar di demek dirêj de hatiye amadekirin, hişmendiyek girîng çêkiriye. Ev çalakî xwedî potansiyel e ku her kesî li ser xweza û erdnîgariya Kurdistanê hişyar bike. Hişmendiyên ku vê çalakiyê girîng an pêwîst nabînin, ji hêla wê ve têk çûne.
Çalakiya Bestayê rastbûna şêwaz û armanca xwe nîşan da. Wê zelal kir ku mirov çawa vê pêvajoya navber (an jî pêvajoya veguhêz) ku em tê de dijîn çareser bike. Pêşîniya çalakiya civakî danî û rêxistinkirin li her deverê berfireh kir dê sinerjiya di hundurê me de eşkere bike. Rêxistinkirin û girtina çalakiyê, û rêxistinkirin bi rêya çalakiyê, dê bi hev re hevdu xwedî bikin. Bi rastî, têkoşîna me ya gelêrî bi rêya çalakiyê pêşketiye û xurt bûye.
Bê guman, ev çalakî ji hêla gelek kesan ve wekî erkek pêwîst tê dîtin ku divê demek dirêj berê bihata kirin. Rexneyên bi vî rengî mafdar in. Nebûna rêxistinkirina têrker nehişt talanên daristanan pêşî bê girtin. Ji ber dikaribû bi salan berê pêşî bihata girtin û belkî jî rawestiyaba. Lêbelê, her çend dereng were jî, bandora wê li ser civakê dikare wekî baş were nirxandin. Ew çalakiyek bû ku ji hêla kesên ku beşdar bûn û her wiha yên ku nekirin ve bi kelecan hate şopandin.
Bê guman ev çalakî ji bo kesên beşdar bû kêliyek dilşewat. Li herêmek ku 35 sal in qedexe ye, agir hate pêxistin, hêrs li dijî hişmendiya qirker hate nîşandan, û ev hêrs bi rêya dîlanê veguherî berxwedanê. Dîtina wêrankirinê û dîtina daristanên ku hema hema hatine wêrankirin ji bo her kesî dilşikestî ye.
Ev çalakiyek girîng bû, dorpêça ku dewleta Tirk deh sal in bi hemû hêza xwe (di hiş de) bikar tîne şikand. Ger çalakiyek li herêmek ku 35 sal in qedexe ye were kirin, mimkûn e ku çalakiyên pir bihêztir û afirînertir li ser asta civakî werin kirin.
Em dikarin bêjin ku ev çalakî destpêkek di têkoşîna civakî de nîşan da. Di destpêkê de, çalakî di hişê mirovan de pêk hat. Encam dê rewşek çalakiya rêxistinkirî be ku hêdî hêdî pêş bikeve, mezin bibe û belav bibe. Tevahiya gelê Kurdistanê, tevî ciwan û jinan, di pratîkê de bi awayekî berbiçav dîtiye ka mirov çawa bi vê pêvajoyê re rû bi rû dimîne. Girîng e ku em ji bîr nekin ne gavên ku dewlet diavêje, dê têkoşîna me encama vê pêvajoyê diyar bike.
Murat Çelik